W takim przypadku radziłabym w pierwszej kolejności zająć się problemem nadwrażliwości w obrębie jamy ustnej, by móc wykorzystywać w pełni narzędzia, które pomogą w usprawnianiu mięśni języka, a także pozostałych mięśni w obrębie jamy ustnej (wargi, policzki, podniebienie miękkie). Jeśli dziecko nie przejdzie etapu "odczulania", to z pewnością nawet wkładka przedsionkowa, którą po konsultacji z ortodontą można by wprowadzić do terapii, nie przyniesie oczekiwanego skutku, ponieważ dziewczynka może po prostu nie pozwolić na jej zastosowanie. Dobrze, by początkowo takie ćwiczenia wykonywano w obecności opiekunów, którzy takie same działania będą powtarzali w domu z wykorzystaniem różnych faktur, smaków, konsystencji i temperatur. W ten sposób można zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa, oswoić z tym, co je czeka. Można np. przed lub podczas spożywania posiłków dotykać warg i wewnętrznej strony policzków dziecka naprzemiennie zimną i ciepłą łyżeczką, chłodzić język kostką lodu i podawać ciepłą herbatę. Należy podawać dziecku produkty spożywcze o różnej konsystencji, przemycać również te mniej lubiane, np. z grudkami, dodawać kawałki owoców do jogurtów/kaszek/papek, makaron al dente do zup, twarde odmiany ziemniaków, itp. Nawet słodycze można różnicować pod względem struktury i twardości (np. czekolada z orzechami, wafelek bez czekolady, itp.). Warto również wprowadzić masaże w obrębie jamy ustnej, z tym, że unikałabym masażu podniebienia miękkiego, a także wywoływania odruchu wymiotnego. Wszystkie ćwiczenia powinny kojarzyć się dziecku z czymś miłym, z dobrym posiłkiem, z zabawą, ponieważ wywołanie motywacji do pracy powinno być jednym z głównych celów terapii. Masaże twarzy i masażyki wykonywane na ciele przy akompaniamencie relaksującej muzyki i w połączeniu z rytmicznymi wierszykami mogą być bardziej przyjemną opcją ćwiczeń niż np. wykorzystanie wibratora logopedycznego. Trzeba też pamiętać o tym, że nie można wszystkich tych ćwiczeń wprowadzać jednocześnie, należy stopniowo zwiększać stopień trudności i przełamywania nieprzyjemnych dla dziecka doznań, np. od masażu pleców, poprzez masaż twarzy i dopiero na końcu masaż wewnątrz jamy ustnej.

Ćwiczenia dmuchania nie muszą odbywać się jedynie z wykorzystaniem sprzętów, które umieszcza się w ustach (rurki, trąbki, flety, dmuchajki, itp.), można również wykorzystać piłeczkę pingpongową i planszę z otworkami, w które piłeczka będzie wpadać podczas dmuchania, tor przeszkód lub "strzelanie" goli do bramki za pomocą piłeczki; dmuchanie piórka na drugą stronę stolika; wprawianie w ruch skrawków papieru/ptaków origami zawieszonych na nitce; zdmuchiwanie płomienia świecy,; zawody papierowych łódeczek w misce z wodą lub na gładkim blacie stolika; puszczanie baniek mydlanych lub wydmuchiwanie wody z kubeczka. Wszystkie te ćwiczenia wymagają ściągnięcia ust w "dzióbek", wzmacniają mięśnie języka i usprawniają policzki w takim samym stopniu, jak podczas innych ćwiczeń z wykorzystaniem bardziej specjalistycznych przyborów.

Należy wykorzystywać mocne strony dziecka, jeżeli motywacją do komunikacji jest dla niego np. wspólna zabawa z mamą, to trzeba wykorzystać tę informację w terapii i "wciągnąć" rodzica w przebieg zajęć, danego ćwiczenia. Jeśli dziewczynka ma problem z motywacją, to zapewne zdecydowanie łatwiej będzie uzyskać od niej reakcje słowne w czasie wykonywania ulubionych aktywności, np. w podczas zabawy interesującymi zabawkami, w ruchu, niż podczas typowych zajęć "stolikowych" np. przy oglądaniu ilustracji i powtarzaniem poszczególnych wyrażeń i słów. Z czasem, gdy dziewczynka będzie miała większą motywację, posiądzie większe umiejętności komunikacyjne, to zajęcia na mniej "atrakcyjnym materiale", przy stoliku, okażą się łatwiejsze i bardziej przystępne do wykonania.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...