Nie ma jeszcze wypracowanych szczegółowych i jednoznacznych standardów postępowania logopedycznego dla osób z APD. Jednak od dłuższego czasu w celu pomocy dzieciom z zaburzeniami przetwarzania słuchowego proponuje się przekształcanie środowiska szkolnego lub przedszkolnego, dostosowując sposób prowadzenia zajęć przez nauczycieli oraz warunki panujące w klasie do konkretnych trudności danego dziecka, a także uczenie dziecka strategii kompensacyjnych występujące u niego trudności. By dobrać odpowiednią, najbardziej skuteczna dla danego dziecka terapię, należy najpierw dobrze zdiagnozować występujące u niego trudności. Opierając się na założeniach A. Senderskiego możemy wyróżnić trzy profile zaburzeń przetwarzania słuchowego:

• Zaburzenia słyszenia na poziomie fonologicznym,
• Zaburzenia uwagi słuchowej i słyszenia w hałasie,
• Zaburzenia integracji słuchowo-wzrokowej.

Każdy z wymienionych profili wymaga stosowania innych ćwiczeń, jednak często dziecku towarzyszą trudności z więcej niż jednego z podanych zakresów. Dlatego zawsze należy stosować zindywidualizowany plan terapeutyczny, zgodny z potrzebami konkretnego dziecka. Najczęściej diagnozowaną formą zaburzeń są problemy dyslektyczne - z różnicowaniem fonemów, trudności z czytaniem i pisaniem, czyli problemy na poziomie fonologicznym. Aby wspierać związane z nimi funkcje słuchowe należy wykonywać ćwiczenia takie jak np.: różnicowanie głośności, długości i wysokości dźwięków (np. dziecko wskazuje, który z podanych mu dwóch, lub trzech dźwięków jest wyższy, dłuższy), rytmizujące (np. wyklaskiwanie rytmu; naśladowanie lub porównywanie usłyszanych rytmów), lokalizowanie źródła dźwięków, rozróżnianie i rozpoznawanie dźwięków z otoczenia lub dźwięków mowy, wskazywanie kolejności usłyszanych dźwięków (np. powtarzanie wyrazów lub logotomów w usłyszanej kolejności), naśladowanie melodii (np. nucenie usłyszanej melodii; odtwarzanie melodii usłyszanego wyrazu lub krótkiego tekstu), ćwiczenia pamięci słuchowej i słuchu fonemowego oraz ćwiczenia rozdzielczości czasowej (np. wskazywanie przerwy w usłyszanym jednostajnym dźwięku, ciągu samogłosek lub wyrazów; określanie liczby usłyszanych dźwięków, wyrazów w zdaniu).

Zaburzenia uwagi słuchowej i słyszenia w hałasie są równie często spotykane, już na poziomie etapu przedszkolnego, chociaż zaburzenia przetwarzania słuchowego diagnozuje się dopiero od ok. 7 roku życia. Trudności w tym zakresie objawiają się głównie poprzez problemy w rozumieniu mowy wśród większej liczby osób lub w niesprzyjających warunkach akustycznych, np. w dużej sali, podczas przedstawienia, itp. Dzieci mają wtedy dużą trudność w skupieniu uwagi, są rozkojarzone, nieadekwatnie odpowiadają na pytania, prezentują krótszą pamięć krótkotrwałą. Aby usprawniać te funkcje słuchowe należy wykonywać ćwiczenia z zakresu np.: pamięci słuchowej (np. powtarzanie zdań; wskazywanie w odpowiedniej kolejności obrazków, których nazwy się usłyszało) i powtarzania słów w odpowiedniej kolejności, nauki wierszyków i krótkich tekstów, ćwiczenia uwagi słuchowej (np. dziecko siedzi pomiędzy dwiema osobami, które odczytują wyraz z listy i musi podać wyrazy, które usłyszało od wskazanej osoby), różnicowania głośności (np. określanie głośności trzech puszczonych z płyty CD dźwięków lub nut zagranych na pianinku, cymbałkach), wysokości i długości dźwięków oraz ćwiczenia rozumienia mowy w hałasie, szumie przy rozpraszających bodźcach (np. wyłapywanie słów terapeuty, zdań wypowiadanych podczas puszczania muzyki z płyty lub szeleszczenia gazetą).

Ostatnia grupa zaburzeń - zaburzenia integracji słuchowo-wzrokowej dotyczą występowania trudności takich jak czytanie, pisanie, rozumienie słuchanego tekstu, taniec czy rysowanie, które angażują więcej niż jedną funkcję na raz. Mogą też występować trudności w zakresie rozumienia i wykorzystywania cech prozodycznych mowy. Jeżeli u dziecka przeważają takie trudności, należy wykonywać ćwiczenia: uwagi słuchowej, analizy i syntezy słuchowej (np. składanie wyrazów z usłyszanych sylab lub głosek; składanie wyrazów z poprzestawianych sylab „tek-ko”), lokalizowania dźwięków, naśladowanie melodii, korzystania z cech prozodycznych mowy (np. powtarzanie zdań po terapeucie stosując taką samą intonację; określanie zabarwienia emocjonalnego zdania wypowiadanego różnymi formami – rozkazująca, pytająca, oznajmująca), a także ćwiczenia słuchowe połączone z sekwencją ruchów (np. taneczne lub w formie zabaw paluszkowych, zabaw z pokazywaniem do piosenki). Ale także czytania zdań i tekstów ze zrozumieniem, zapisywaniem wysłuchanych wyrazów i zdań.

Warto również terapię logopedyczną wspomóc dostępną i dostosowaną do potrzeb i możliwości dziecka metodą treningu słuchowego ukierunkowanego na konkretny deficyt, np. treningiem Neuroflow lub Warnkego, Johansena, czy Tomatisa, która byłaby uzupełnieniem tradycyjnej terapii. Choć bardziej polecane przez specjalistów są treningi słuchowe wykorzystujące słuchanie aktywne, poprzez wykonywanie zadań słuchowych, wskazywanie lub powtarzanie, a nie jedynie słuchanie określonych utworów muzycznych.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...