Rehabilitacja dzieci z autyzmem polega głównie na wzbogacaniu zasobu słownictwa składającego się na wyrażenia i zwroty poprzez ich naśladownictwo. Trzeba pamiętać również, że ich umiejętności językowe bardzo często ujawniają się bądź rozwijają w okresie późniejszego rozwoju. Przed rozpoczęciem terapii logopedycznej dziecka z autyzmem, musimy przyjąć specyficzną postawę, bowiem u dzieci z tym zespołem terapia ma charakter dwutorowy. Logopeda musi traktować mowę oraz komunikację, jako dwa odrębne tory, ponieważ najczęściej nauka komunikacji nie wiąże się bezpośrednio z nauką mowy. Pierwszy tor to praca nad komunikacją, czyli kształcenie kompetencji komunikacyjnych, drugi tor, to praca nad mową, czyli usprawnianie kompetencji językowych. Dziecko nie musi mówić, by można było zacząć pracę nad komunikacją. Jeśli logopeda zdecyduje się wyłącznie na drugi tor, pojawia się duże ryzyko, że dziecko nie nauczy się funkcjonalności mowy, a w konsekwencji nie będzie jej używać. Również tempo rozwoju mowy będzie powolne, może się ona stać narzędziem komunikacji bardzo późno lub nawet wcale. Mowa nie zawsze jest wyznacznikiem pojawienia się komunikacji.

            W przypadku dziecka niezdolnego do komunikacji za pośrednictwem mowy,  najważniejszą rzeczą jest nauczenie dziecka innych sposobów proszenia o rzeczy, których pragnie.  Niektórzy rodzice wyrażają obawę, że sprawi to, że dziecko nie będzie  próbowało mówić, lecz wiele badań wskazuje na to, że dzieje się inaczej. W rzeczywistości dzieje się zazwyczaj coś odwrotnego. W  momencie, gdy dziecko poznaje "wartość" komunikowania się za pośrednictwem  języka migowego lub obrazków i te znaki lub obrazki są nieustannie kojarzone  z nagrodami (dziecko otrzymuje rzeczy, których pragnie), zazwyczaj  obserwujemy więcej wokalizacji i prób wypowiadania słow. 

            Za każdym razem, gdy dziecko wydaje jakiś dźwięk, należy dać mu natychmiast jedną z jego nagród (automatyczne wzmacnianie). Należy nauczyć kojarzyć  dźwięki i słowa z ulubionymi zabawkami lub  zajęciami dziecka. Na przykład, jeśli  dziecko lubi bawić się piłką, mówimy "ppp" odbijając piłkę, przed podaniem jej dziecku. Jeśli dziecku podoba się muzyka, można śpiewać dziecku lub puszczać piosenki zawierające pewne odrębne (odizolowane) dźwięki (np. onomatopeje).  Można opuszczać jeden dźwięk we frazie, aby zachęcić dziecko do wydania tego dźwięku.

            Niektóre dzieci lubią także bawić się zabawkami produkującymi dźwięki i zaczynają spontanicznie wydawać dźwięki, które słyszą. W przypadku tych dzieci, zabawki produkujące dźwięki mogą być pomocne. Należy upewnić się, że wybrane zabawki produkują odrębne dźwięki w prawidłowy sposób, również stosować prawidłową wymowę tych odrębnych dźwięków podczas kojarzenia. Np. dźwięki odpowiadające literom "p, t, k, c, f, h, s" powinny być wymawiane bez udźwięcznienia i bez żadnych samogłosek połączonych z tymi głoskami.  Dźwięki "m, n, z" posiadają udźwięcznienie, lecz powinny być wydawane w ciągły  sposób, a nie łączone z samogłoskami. Logopeda może pomoc w nauczeniu się wydawania tych dźwięków w prawidłowy sposób. Naszym celem jest zwiększenie ilości i różnorodności dźwięków wydawanych  przez dziecko, aby istniało zachowanie (tj. wydawanie dźwięków), które możemy nagradzać.

            Należy pamiętać o jeszcze jednym aspekcie. Niektóre dzieci są tak bardzo wrażliwe na dotyk, że poczucie ich własnego języka, zębów i warg dotykających się wzajemnie może być nieprzyjemne. W przypadku takich dzieci ważne jest przeciwdziałanie ich wrażliwości na dotyk (desensytyzacja). Byłoby trudno nauczyć takie dziecko słowa "mama", jeśli nie może ono znieść, iż jego wargi się dotykają. Desensytyzacja jest procesem powolnym i długim, ale w tym wypadku koniecznym. Najlepiej, by ćwiczenia z tego zakresu zaproponował logopeda, później można wykonywać ćwiczenia w domu.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Malwina Wilczyńska

Absolwentka logopedii i filologii polskiej na Wydz...