Nieprawidłowy sposób połykania warunkuje nieprawidłowe funkcjonowanie aparatu artykulacyjnego, w tym wzmożony nacisk języka na zęby, co w efekcie najczęściej prowadzi do pojawienia się wad zgryzu oraz występowania sygmatyzmu międzyzebowego. Jeżeli u wspomnianego chłopca nie wypracuje się dorosłego sposobu połykania, efekty używania aparatu ortodontycznego mogą być nietrwałe, ze względu na utrwalanie nieprawidłowych ruchów języka przez pozostawanie przy dotychczasowych nawyków połykania śliny i pokarmów. By móc prowadzić efektywną terapię połykania należy sprawdzić w jaki sposób dziecko robi to aktualnie. Prawidłowy, dojrzały sposób połykania charakteryzuje się zwarciem zębów, wargami zamkniętymi bez zbytniego wysiłku, brakiem aktywności mięśnia bródkowego. Następuje skurcz mięśni żuchwowo-gnykowych dociskających język do podniebienia, a szeroki język pionizuje się przednią częścią dotykając górnych siekaczy w okolicy wałka dziąsłowego, a jego boki unoszą się w górę stykając się z bocznymi zębami, tworząc tzw. „łyżeczkę”. Można sprawdzić czy dziecko połyka właśnie w taki sposób podając mu niewielką ilość gęstego płynu (np. jogurt, przecier owocowy) do ust i przytrzymać palcami rozchylone wargi tak, by nie mogły się zamknąć, drugą ręką dotykamy krtani dziecka, by kontrolować, czy połknęło płyn. W takiej pozycji monitorujemy napięcie warg, ruchy mięśni twarzy oraz języka, czy nie wysuwa się między zęby i czy płyn nie wycieka kącikiem ust. Dziecko powinno wiedzieć o wszystkich tych etapach procesu połykania, powinno być ich świadome, by móc poczuć je na sobie. Należy umożliwić podopiecznemu zobaczenie w jaki sposób terapeuta połyka, co dzieje się z językiem, jakie ruchy wykonuje po kolei. Sam proces uczenia nowej umiejętności można podzielić na trzy etapy. Pierwszy z nich opiera się na wypracowaniu prawidłowej pozycji spoczynkowej języka (uniesieniu czubka i całej przedniej części języka do wałka dziąsłowego). Kolejny etap to przełykanie śliny z czubkiem języka "przyklejonym" do wałka dziąsłowego, język może się nawet lekko opierać o górne siekacze. Ostatni etap polega na ćwiczeniach picia gęstych płynów, półpłynnych pokarmów. Wszystkie ćwiczenia obecne na każdym z etapów powinny być wykonywane świadomie, na początku należy stale kontrolować czy dziecko stosuje się do naszych zaleceń. 

Aby uzyskać prawidłowo spionizowany język należy wykonywać: kląskanie, mlaskanie językiem, unoszenie czubka języka do zębów i do wałka dziąsłowego, "zasysanie" przedniej części języka do wałka dziąsłowego, a także całej masy języka do podniebienia twardego. Można układać język w kształcie "kobry" tak, by jego czubek dotykał siekaczy a przednia część pozostawała "przyklejona" do wałka dziąsłowego. Pomocne może okazać się również zlizywanie czubkiem języka wiórków czekolady umieszczonych na wałku dziąsłowym, zlizywanie całą masą języka kremu, cukierka pudrowego z podniebienia twardego, odklejanie kawałka opłatka z wałka dziąsłowego, utrzymywanie cukierka/chrupki przy podniebieniu twardym lub na wałku dziąsłowym za pomocą przedniej części języka. Równie ważne jest układanie "łyżeczki" z języka, ponieważ za pomocą takiego kształtu języka przenosimy płyn i pokarm na tył jamy ustnej. Najłatwiej takie ułożenie uzyskać gdy język znajduje się na dnie jamy ustnej, wtedy polecamy dziecku, by uniosło boki języka w górę, szpatułką wskazujemy miejsce "zagłębienia" i prosimy o odtworzenie tego kształtu, polecamy np. chuchanie na środek języka jakby znajdowało się na nim gorące jajko. Wymienione ćwiczenia mają służyć temu, by po ich opanowaniu i utrwaleniu prawidłowej pozycji spoczynkowej języka, wertykalno-horyzontalnej, można polecić dziecku na drugim etapie pracy, by połączyło obydwie umiejętności - gromadząc niewielką ilość śliny na środkowej części języka, który tworzy kształt „łyżeczki”, uniosło go w górę do podniebienia twardego i pozostając w tej pozycji przełknęło ślinę utrzymując usta w uśmiechu z widocznymi zębami. Ćwiczenia pionizujące język, jak i ćwiczenia połykania śliny z czubkiem języka uniesionym do podniebienia powinny być wykonywane w ciągu dnia tak często jak to tylko możliwe po to, by zostały dostatecznie dobrze utrwalone i zautomatyzowane.

Jeżeli dziecko realizuje głoski szumiące w sposób nienormatywny, np. międzyzębowy lub opuszczając czubek języka do dolnych zębów, to jest wskazanie wywołanie prawidłowej realizacji oraz jej utrwalanie w izolacji, sylabach, a także w wyrazach. Natomiast jeżeli dziecko nie ma problemy z tymi głoskami, to nie jest wymagane, by ćwiczyło je podczas korekcji sposobu połykania.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...