Planowanie terapii zależy głównie od tego jakiego rodzaju problemy występują u dziecka, a także od stopnia ich nasilenia. W dyspraksji mogą występować dwa główne rodzaje zaburzeń koordynacji i planowania ruchowego. Pierwszy z nich to trudności "technicznej" strony komunikacji objawiające się w utrudnieniu lub uniemożliwieniu wykonywanie płynnych ruchów celowych za pomocą narządów artykulacyjnych, np. unieś język do wałka dziąsłowego. A co za tym idzie również trudności w wypowiadaniu słów- problemy artykulacyjne  np. trudność ze składaniem głosek w wyraz lub wyrazów w zdanie. Drugim rodzajem objawów dyspraksji są trudności w formułowaniu swoich myśli, w planowaniu składnych i zrozumiałych wypowiedzi. W zależności od rodzaju zaburzeń występujących u danego dziecka będzie planowana indywidualna terapia. Dziecko z nieznacznie nasiloną dyspraksją zwykle nie powinno mieć większych problemów z artykulacją pojedynczych dźwięków, głosek w izolacji, a nawet z wykonywaniem odseparowanych ruchów artykulacyjnych, natomiast problem dotyczy głównie powtarzania lub wykonywania sekwencji ruchów, płynnego przejścia od jednej pozycji artykulatorów do pozycji następnej. Osoby z dyspraksją często mają również problem z dostosowaniem siły, tonu, czy melodii swego głosu do sytuacji i znaczenia formułowanej wypowiedzi, ich mowa także z tego powodu może stać się niezrozumiała. Często zdarza się, że im większa potrzeba komunikacji u dziecka, tym bardziej nasilone są jego trudności w mowie. Z tego powodu w terapii powinno się niejako odwracać uwagę dziecka od "przymusu komunikacyjnego", tak, by dziecko mówiąc nie czuło presji, nie musiało obawiać się niezrozumienia i nadmiaru popełnianych przez siebie błędów. Dziecko powinno mieć wystarczająco dużo czasu i spokoju na to, by swobodnie sformułować swoją wypowiedź, powinno również znać inne sposoby wyrażania swoich myśli, np. za pomocą gestu, mimiki, a przy bardziej nasilonych trudnościach także korzystając z tablic komunikacyjnych lub innych dostępnych mu pomocy AAC. Terapia nie powinna opierać się na tym, co dziecko potrafi sprawnie wykonać, czyli np. wykonywać odseparowane ruchy narządów artykulacyjnych lub wypowiadać głoski w izolacji. Wszelkie działania powinno rozpoczynać się od większych całości, czyli sylaba zamiast głoski, układ ruchów zamiast pojedynczego ruchu. Odnosząc się do rutynowych wypowiedzi, powielania i powtarzania sylab, całości wyrazowych można osiągnąć lepsze efekty niż wprowadzając coraz to nowsze słowa, wypowiedzi, sylaby. Można w tym celu korzystać z powtarzających się rymowanek, wierszyków, piosenek, wyliczanek, itd. Należy opierać się na wywoływaniu dźwięków, które są łatwiejsze do uzyskania dla dziecka, niekoniecznie śledząc naturalną kolejność nabywania głosek. Warto również w czasie całej terapii pracować nad prawidłową prozodią, uczyć dziecko jak z jej pomocą "ułatwiać" otoczeniu zrozumienie budowanych przez nie wypowiedzi. Aby osiągnąć lepsze efekty terapii, warto łączyć ćwiczenia artykulacyjne, słownikowe i ćwiczenia prozodii z ruchem i melodią (np. piosenki i wierszyki z gestem), by ułatwić dziecku opanowanie i utrwalenie ruchów dużej motoryki z motoryka narządów artykulacyjnych.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...