Terapia zaburzeń przetwarzania słuchowego jest zależna od trudności występujących u konkretnego dziecka. Zwykle zaburzenia, jakie diagnozuje się u osób z APD mają charakter niejednorodny, jednak można wyszczególnić trzy profile określające ogólny rys trudności występujących u dzieci z APD:

• Zaburzenia słyszenia na poziomie fonologicznym,
• Zaburzenia uwagi słuchowej i słyszenia w hałasie,
• Zaburzenia integracji słuchowo-wzrokowej.

W związku z tym trudno jednoznacznie określić schemat terapii odpowiadający wszystkim dzieciom z zaburzonym przetwarzaniem słuchowym. Nie ustalono jeszcze konkretnych standardów postępowania logopedycznego dla tego typu zaburzeń, ponieważ odbiega on znacznie od zaburzeń wywołanych uszkodzeniami narządu słuchu. Na początku należy dokonać oceny i stopnia nasilenia występujących u dziecka trudności, by móc ustalić formę i kierunek indywidualnej  terapii logopedycznej. Prowadzona terapia powinna być systematyczna i intensywna, ponieważ tylko wielokrotne, dokładne powtórzenia mogą wpłynąć na poprawę sprawności słuchowej dziecka. Ćwiczone umiejętności powinny, niezależnie od obserwowanych trudności, dotyczyć zarówno dźwięków płynących z otoczenia, dźwięków instrumentów oraz dźwiękach mowy, pojedynczych wyrazach i całych zdaniach. Kolejność wprowadzania różnorodnych dźwięków powinna zostać zachowana, by powoli dochodzić do ćwiczeń na zdaniu i dłuższych formach wypowiedzi (tekstach czytanych i mówionych). Poszczególne przytaczane przeze mnie ćwiczenia są dopasowane do wymienionych profili zaburzeń przetwarzania słuchowego. Najczęściej APD są diagnozowane u dzieci, które dopiero uczą się czytać i pisać, gdy zauważa się duże trudności nie tylko w tym zakresie, ale i w różnicowaniu fonemów oraz przy trudnościach z opanowaniem poprawności artykulacyjnej. Dotyczy to problemów na poziomie fonologicznym. Aby wspierać funkcje słuchowe w tym zakresie należy wykonywać ćwiczenia takie jak np.: różnicowanie głośności, długości i wysokości dźwięków (np. dziecko wskazuje, który z zagranych mu na cymbałkach/pianinku dwóch, lub trzech dźwięków jest wyższy, dłuższy; która głoska jest dłużej realizowana), rytmizujące (np. wyklaskiwanie rytmu; naśladowanie lub porównywanie usłyszanych rytmów), lokalizowanie źródła dźwięków (np. określanie, skąd dochodzi dźwięk ukrytego w pokoju budzika; która osoba z kręgu otaczającego dziecko wypowiedziała określone słowo), rozróżnianie i rozpoznawanie dźwięków z otoczenia lub dźwięków mowy, wskazywanie kolejności usłyszanych dźwięków (np. powtarzanie wyrazów lub logotomów w usłyszanej kolejności), naśladowanie melodii (np. nucenie usłyszanej melodii; odtwarzanie melodii usłyszanego wyrazu lub krótkiego tekstu), ćwiczenia pamięci słuchowej i słuchu fonemowego oraz ćwiczenia rozdzielczości czasowej (np. wskazywanie przerwy w usłyszanym jednostajnym dźwięku, ciągu samogłosek lub wyrazów; określanie liczby usłyszanych dźwięków, wyrazów w zdaniu). Zaburzenia uwagi słuchowej i słyszenia w hałasie są równie często spotykane. Trudności w tym zakresie objawiają się głównie poprzez problemy w rozumieniu mowy wśród większej liczby osób lub w niesprzyjających warunkach akustycznych, np. w dużej sali, podczas przedstawienia, itp. Dzieci z tym rodzajem zaburzenia mają dużą trudność w skupieniu uwagi na słuchanym tekście, są rozkojarzone, nieadekwatnie odpowiadają na pytania, prezentują krótszą pamięć krótkotrwałą, nie potrafią wykonać polecenia nauczyciela choć w innej sytuacji dobrze sobie z nim radzą. Aby usprawniać te funkcje słuchowe należy wykonywać ćwiczenia z zakresu np.: pamięci słuchowej (np. powtarzanie zdań; wskazywanie w odpowiedniej kolejności obrazków, których nazwy się usłyszało) i powtarzania słów w odpowiedniej kolejności, nauki wierszyków i krótkich tekstów, ćwiczenia uwagi słuchowej (np. dziecko siedzi pomiędzy dwiema osobami, które odczytują wyraz z listy i musi podać wyrazy, które usłyszało od wskazanej osoby), różnicowania głośności (np. określanie głośności trzech puszczonych z płyty CD dźwięków lub nut zagranych na pianinku, cymbałkach), wysokości i długości dźwięków oraz ćwiczenia rozumienia mowy w hałasie, szumie przy rozpraszających bodźcach (np. wyłapywanie słów terapeuty, zdań wypowiadanych podczas puszczania muzyki z płyty lub szeleszczenia gazetą). Ostatnia grupa zaburzeń - zaburzenia integracji słuchowo-wzrokowej dotyczą występowania trudności takich jak czytanie, pisanie, rozumienie słuchanego tekstu, taniec czy rysowanie, które angażują więcej niż jedną funkcję na raz. Mogą też występować trudności w zakresie rozumienia i wykorzystywania cech prozodycznych mowy. Jeżeli u dziecka przeważają takie trudności, należy wykonywać ćwiczenia: uwagi słuchowej, analizy i syntezy słuchowej (np. składanie wyrazów z usłyszanych sylab lub głosek; składanie wyrazów z poprzestawianych sylab „tek-ko”), lokalizowania dźwięków, naśladowanie melodii, korzystania z cech prozodycznych mowy (np. powtarzanie zdań po terapeucie stosując taką samą intonację; określanie zabarwienia emocjonalnego zdania wypowiadanego różnymi formami – rozkazująca, pytająca, oznajmująca), a także ćwiczenia słuchowe połączone z sekwencją ruchów (np. taneczne lub w formie zabaw paluszkowych, zabaw z pokazywaniem do piosenki).

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...