Możliwe, że trudność z utrzymaniem prawidłowej pozycji języka w czasie mówienia wynika z jego nieutrwalonej pozycji w czasie spoczynku. Wywoływanie prawidłowego brzmienia wadliwych głosek zawsze należy poprzedzić ćwiczeniami wykonywanymi „na sucho” bez użycia dźwięków, jedynie z wykorzystaniem narządów artykulacyjnych, uzyskując ich prawidłowe ułożenie. Należy dbać o to, by język pozostawał w prawidłowej pozycji w czasie spoczynku, dmuchania, chuchania, gwizdania, połykania, a dopiero na końcu – mówienia. Niestety bardzo łatwo jest pominąć ten ważny etap poświęcając mu zbyt mało czasu i uwagi. Ponieważ odpowiednie przygotowanie narządów artykulacyjnych powinno trwać tyle czasu, ile potrzebuje tego dziecko i nigdy nie jest to „zbyt długi” okres. Jeżeli zbyt wcześnie zaniecha się powtarzania ćwiczeń, uzyskanie odpowiedniej pozycji artykulatorów może nie zostać wystarczająco zautomatyzowane. Aby uzyskać efekt medialnej pozycji języka, umożliwiającej równomierne i symetryczne unoszenie się jego boków do podniebienia twardego i opadanie na dno jamy ustnej, wskazane są ćwiczenia oddechowe, w tym umożliwiające uzyskanie prawidłowego nosowego toru oddechowego oraz ćwiczenia wzmacniające wszystkie mięśnie języka, a w szczególności jego boki. Ważnym elementem terapii jest również odpowiednia pionizacja języka i uzyskanie jego prawidłowej pozycji spoczynkowej. Szeroki język „przyklejony” całą swą przednią częścią do podniebienia, opiera się czubkiem o górne siekacze. Utrwalenie takiego ułożenia wpływa pozytywnie również na wprowadzenie/zautomatyzowanie dojrzałego sposobu połykania, a w efekcie wzmocnienie mięśni języka. Jeżeli dziecko nie połyka w sposób dojrzały, nie może też bez problemów wypowiadać utrwalanych głosek. Najlepsze ćwiczenia oddechowe opierają się na wykorzystaniu gwizdków, wiatraczków, buteleczek oraz innych akcesoriów ustawianych po środku ust, by wydmuchiwać powietrze za pomocą „ryjka/dzióbka”. Natomiast najprostsze, a zarazem najbardziej skuteczne ćwiczenia wzmacniające mięśnie języka oraz utrwalające jego właściwą pozycję to m.in. mlaskanie; kląskanie; podtrzymywanie języka przy podniebieniu twardym za pomocą szpatułki; utrzymywanie wiórków czekoladowych lub kawałków cukierka pudrowego do czasu rozpuszczenia na środkowej lub przedniej części języka uniesionego ku podniebieniu; „zasysanie” środka lub całej masy języka do podniebienia twardego; utrzymywanie języka na wałku dziąsłowym, itp. Ważne jest również, by dziecko opanowało umiejętność układania języka wąskiego- grotu i szerokiego, zajmującego całą przestrzeń pomiędzy siekaczami- łopaty/łyżki, zarówno układając język na dnie jamy ustnej, jak i na podniebieniu twardym. Takie ćwiczenia również sprzyjają równomiernemu rozkładaniu masy języka, wzmacniają mięśnie z jego obydwu stron. Ciekawą techniką jest również porównywanie języka do motyla, który unosi swoje skrzydła w górę i opuszcza je na dół. W takim ułożeniu środek języka pozostaje nieruchomy na dnie jamy ustnej a w ruch wprawia się jedynie jego boki (tworząc rurkę z języka), jak skrzydła motyla. Można mechanicznie wskazać dziecku miejsce, które przylega do dna jamy ustnej przez mocniejsze naciśnięcie języka na jego środkowej linii za pomocą słomki do napojów (cienkiej szpatułki, sondy dentystycznej lub wąskiego mieszadełka do drinków). Jedynie systematyczne i dokładne wykonywanie powtórzeń, przybierania odpowiedniej pozycji języka przed każdą serią ćwiczeń  na głoskach, warunkuje sukces w eliminacji seplenienia bocznego. Jeżeli mamy już pewność, że dziecko opanowało w zadowalającym stopniu wymienione umiejętności, możemy przejść do wywoływania konkretnych głosek. Najpierw w izolacji, aż do uzyskania właściwego brzmienia, a dopiero później przechodząc do kolejnych etapów – sylaby, logotomy, wyrazy, zdania. Nawet jeżeli dziecko jest już na etapie utrwalania wyrazów z daną głoską, warto sprawdzić, czy jest w stanie w tym momencie uzyskać prawidłowe ułożenie narządów artykulacyjnych, czy wykonuje poszczególne ćwiczenia bez pomocy i większych problemów, ponieważ nieutrwalone umiejętności z etapu przygotowawczego mogą odpowiadać za brak powodzenia na dalszych etapach terapii. Wtedy zawsze warto wrócić do jej początkowego etapu i odświeżyć pamięć ruchową dziecka. Terapia realizacji bocznych wymaga od dziecka i terapeuty wiele pracy i kreatywności, a przede wszystkim samokontroli. W związku z tym nie należy przyspieszać poszczególnych etapów terapii, czasami warto pochylić się dłużej nad danym ćwiczeniem lub sylabą, by uzyskać trwałe efekty.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...