Substytucja głosek zwarto-szczelinowych, czyli tzw. przytartych na głoski szczelinowe, ale i substytucja głosek syczących na szumiące, zwykle wiąże się z zaburzeniami słuchu fonemowego, które w obecnym przypadku zostało wykluczone. Na wadę artykulacyjną może wpływać również niedostateczna sprawność kinestetyczna narządów artykulacyjnych lub zaburzenia przetwarzania słuchowego, o których Pan wspomniał. Mając do czynienia z podobnymi odchyleniami od normy zawsze warto zbadać dodatkowo słuch dziecka, także słyszenie mowy w szumie, np. za pomocą testu Neuroflow. Terapię wspomnianej dziewczynki, tak jak każdą inną, proponuję rozpocząć od usprawnienia motoryki narządów artykulacyjnych, nauki ich prawidłowego układania w czasie artykulacji jeszcze przed włączeniem ćwiczeń na konkretnych głoskach. Należy też popracować nad wydłużeniem fazy wydechowej i odpowiednim sposobem oddychania, co może okazać się pomocne w kierowaniu siłą, natężeniem i długością wypowiadanych dźwięków. Przy występowaniu wszelkich wad wymowy bardzo ważne jest usprawnianie słuchu fonemowego, nawet jeśli nie ma widocznych zaburzeń w tym zakresie, ponieważ służy to utrwalaniu prawidłowych wzorców słuchowych i artykulacyjnych, a także wspomaga proces opanowywania nowych dźwięków. Ważne jest również uzmysłowienie dziecku różnicy jaka występuje w produkcji poszczególnych dźwięków i w ich odbiorze, poprzez „osłuchanie się” z prawidłowymi realizacjami zarówno w wyrazach, pseudowyrazach jak i w pojedynczych dźwiękach. Dziecko powinno również poczuć na własnej dłoni różnicę w sile strumienia powietrza, jaka występuje pomiędzy przeciwstawnymi głoskami [c]-[s], itd.  Wywoływanie głosek zwarto-szczelinowych należy bezwzględnie łączyć z różnicowaniem ich z głoskami szczelinowymi, po wywołaniu i utrwaleniu każdej kolejnej głoski należy dokonać jej różnicowania z jej szczelinowym odpowiednikiem, by ta opozycja została zautomatyzowana. Wywoływanie głosek rozpoczęłabym w takim przypadku zgodnie z kolejnością ich pojawiania się w naturalnym rozwoju mowy, czyli od wprowadzenia głosek ciszących, syczących i dopiero na końcu głosek szumiących, które dodatkowo są efektem substytucji i ich ćwiczenie na wcześniejszym etapie, może niepotrzebnie utrwalać nieprawidłową wymowę. Obydwie wspomniane wady artykulacyjne zwykle są wynikiem zaburzeń w obrębie słuchu i czucia ułożenia narządów artykulacyjnych, na co należy zwrócić szczególną uwagę w czasie ponownego wprowadzania obecnie zniekształcanych dźwięków. Oprócz wizyty u audiologa i wykonania dokładnych badań słuchu, warto również wykonać badanie kinestezji artykulacyjnej.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...