Według "Zarysu gramatyki" A. Nagórko głoska to najprostszy element dźwiękowy mowy ludzkiej, niepodzielny artykulacyjnie i słuchowo, fonem natomiast jest funkcjonalnym jądrem głoski, na który składa się zbiór cech różnicujących, nie da się wydzielić z głoski w postaci fizycznej. Jak to ujął P. Bąk w "Gramatyce języka polskiego"- fonem to suma cech istotnych głoski, jest głoską pomyślaną, ogólną, abstrakcyjną, a głoska jest fonemem wymówionym, zademonstrowanym, zrealizowanym. Słuch fonemowy to zdolność różnicowania dźwięków mowy płynących z otoczenia, pozwala wyodrębnić z ciągu mowy poszczególne wyrazy, sylaby w wyrazach, kolejność głosek w sylabach i wyrazach. Wyodrębnia i różnicuje cechy dystynktywne fonemów, pozwala np. na dostrzeżenie różnicy między dźwięcznością, a jej brakiem, różnicuje głoski przedniojęzykowe od tylnojęzykowych. Nie jest zdolnością wrodzoną, a kształtuje się we wczesnym dzieciństwie dzięki naturalnemu treningowi słuchowemu pod wpływem działania bodźców dźwiękowych. Natomiast słuch fonetyczny B. Rocławski określa jako zdolność odróżniania głosek oraz zjawisk prozodycznych mowy (miejsca akcentu, intonacji zdaniowej, tempa mowy), pozwala też rozróżniać sposoby realizacji poszczególnych głosek, np. „s” wymawiane prawidłowo, a międzyzębowo czy bocznie. Już dziecko dwuletnie powinno dokonywać prostej analizy dźwiękowej słyszanej mowy, choć jeszcze nie posiada słyszanych dźwięków w swoim repertuarze mowy czynnej, wyodrębnia głos matki i oddziela od siebie wyrazy.  Natomiast bardziej złożonej analizy i syntezy dźwiękowej- wyrazowej, sylabowej czy głoskowej mogą dokonywać dzieci w wieku przedszkolnym od ok.4 roku życia, by w 6/7 roku życia osiągnąć pełną dojrzałość słuchu fonemowego. Czucie ułożenia narządów artykulacyjnych rozwija się u dziecka wraz z nabywaniem nowych dźwięków mowy, równolegle z rozwojem i kształtowaniem się słuchu fonemowego.

Jeśli napotkaliście Państwo na podobny problem i chcielibyście uzyskać indywidualną poradę ekspercką - zachęcamy do zadawania pytań.

Agnieszka Śladowska

Logopeda i filolog polski, absolwentka Uniwersytet...